Roślina lecznicza: Ziele mniszka lekarskiego (Taraxaci herba)

Der Löwenzahn ist reich an Bitterstoffen. Sie sorgen dafür, dass verstärkt Speichel- und Magensäure sowie Verdauungshormone- bzw. Enzyme gebildet werden. 

Zastosowania

Mniszek lekarski rośnie w umiarkowanej strefie klimatycznej na niemal wszystkich kontynentach.  Zna go każde dziecko, bo nasionka tworzące po przekwitnięciu mniszka puszyste kule można zdmuchiwać. Stąd pochodzi jego druga nazwa - dmuchawiec. Ma one jednak znacznie więcej pozytywnych właściwości. W Chinach żółty mniszek już od dawna był znany jako roślina lecznicza, za to w Europie pierwsze wzmianki o nim w pismach poświęconych lekom roślinnym pojawiły się dopiero w XVI wieku.  Obecnie mniszek lekarski uchodzi za uniwersalny środek leczniczy.
Do zastosowań zioła należą:

  • utrata łaknienia,
  • zaburzenia przepływu żółci,
  • zaburzenia ukrwienia,
  • dolegliwości trawienne z uczuciem pełności,
  • schorzenia reumatyczne,
  • choroby dróg moczowych.

W medycynie ludowej mniszek lekarski jest stosowany ponadto jako środek przeczyszczający.

Jakie substancje czynne posiada?

Mniszek lekarski jest rośliną leczniczą zawierającą szereg substancji czynnych. Zaliczają się do nich:

  • substancje goryczkowe, zapewniające roślinie działanie żółciopędne i pobudzające trawienie,
  • wtórne metabolity, takie jak trójterpeny, flawonoidy i karotyna, mające ważny wpływ na wiele procesów metabolicznych,
  • olejki eteryczne i garbniki mające działanie przeciwwirusowe i bakteriobójcze (hamujące wzrost mikroorganizmów),
  • minerały, takie jak potas, wapń, sód i siarka,
  • elementy śladowe, takie jak żelazo, mangan i cynk,
  • śluz roślinny o działaniu łagodzącym ból.

Jakie działanie ma mniszek lekarski?

Mniszek lekarski jest bogaty w substancje goryczkowe. Pobudzają one wydzielanie śliny i kwasów żołądkowych oraz hormonów lub enzymów trawiennych.

Przez to:

  • pobudzają łaknienie,
  • przyspieszają metabolizm,
  • polepszają produkcję i odpływ żółci.

Polepszają także przyswajanie substancji odżywczych, takich jak witamina B12 i żelazo. Przyjmowanie tych substancji odżywczych w większej ilości przeciwdziała zmęczeniu i zgnuśnieniu.
Substancje goryczkowe wraz z pozostałymi składnikami rośliny mają działanie:

  • wspomagające trawienie,
  • moczopędne,
  • uspokajające,
  • przeciwzapalne,
  • przeciwbólowe,
  • pobudzające ukrwienie,
  • przeciwwirusowe oraz
  • bakteriobójcze.

Które części rośliny stosuje się jako surowiec leczniczy?

Zasadniczo wykorzystuje się wszystkie części mniszka lekarskiego – od korzenia po świeże ziele. Zawartość i skład substancji czynnych zależy jednak od pory roku. Wiosną korzenie zawierają znacznie więcej substancji goryczkowych. Korzenie zebrane jesienią zawierają znacznie mniej substancji goryczkowych, ale za to mają dużo inuliny. Dzięki temu mniszek jest doskonałym warzywem dla diabetyków. Inulina doskonale zastępuje skrobię, a przy tym nie wpływa na poziom cukru we krwi.  Świeże liście mniszka lekarskiego można spożywać wiosną w postaci sałatek. Herbatkę z mniszka pozyskuje się zarówno z wysuszonych, jak i świeżych liści oraz z korzenia rośliny.

Skąd wzięła się nazwa mniszka lekarskiego?

Nazwa botaniczna Taraxacum officinale wywodzi się od greckiego słowa „taraxo“ (zaburzenie) i „akos“ (lekarstwo) lub „taraxacis“ (zapalenie).  Drugi wyraz oznacza „stosowany w aptekach”. Jaskrawożółtej barwie kwiatów, ząbkowanym liściom, charakterystycznym owocom z dmuchawcami oraz mlecznemu sokowi wydzielanemu po zerwaniu rośliny zawdzięcza ona wiele zwyczajowych i ludowych nazw.

Gdzie można go znaleźć?

Przypuszcza się, że mniszek lekarski pochodzi z Azji Centralnej i stamtąd rozprzestrzenił się na cały świat. Do jego siedlisk należą nieużytki i rumowiska. Porasta on czasem szczeliny w murach. Jest mistrzem adaptacji, stąd znajdziemy go nawet na wysokości 2800 m n.p.m., jest tam jednak znacznie mniejszy niż na nizinach.

Jak rozpoznać mniszek lekarski?

Roślina wyrasta z rozgałęzionego ciemnobrązowego korzenia palowego, osiągającego długość do 30 centymetrów. Wyrasta z niego rozeta gęsto ułożonych liści. Zielone liście o długości od 10 do 30 cm mają kształt owalny i lancetowaty, są niejednorodnie pierzaste i wcinane. Wygląd mniszka przypomina zęby lwa, stąd wzięła się jego nazwa zwyczajowa „lwi ząb”. Z rozety liści wyrastają zawierające mleczny sok łodygi o długości do 60 centymetrów. Są na nich umieszczone koszyczki kwiatowe. Mleczny sok znajdziemy nie tylko w łodydze, lecz we wszystkich częściach rośliny.
Mniszek kwitnie przede wszystkim wiosną - od marca do maja. Ta niewymagająca roślina wypuszcza kwiaty również jesienią. Po okresie kwitnienia pojawiają się charakterystycznie wyglądające owoce, którym mniszek zawdzięcza popularną nazwę „dmuchawiec”. Są one podobne do małych spadochronów.

W których lekach roślinnych można znaleźć mniszek lekarski?

Ziele mniszka jest jednym ze składników leku Imupret*. Dzięki swojemu działaniu przeciwwirusowemu i przeciwzapalnemu wzmacnia odporność wraz z 6 innymi roślinami leczniczymi:

Imupret®*

  • działa już od pierwszych objawów infekcji1
  • skutecznie łagodzi jej przebieg2,3
  • skraca czas jej trwania2,3

Dzięki skuteczności unikalnej kombinacji 7 lokalnych roślin leczniczych Imupret®  zwalcza infekcję dróg oddechowych już w początkowej fazie i łagodzi jej objawy przy użyciu naturalnych metod.

Formy farmaceutyczne:
krople Imupret ® N  100 ml
tabletki drażowane Imupret ® 50 sztuk                                
                                                                                                                                            
*dotyczy Imupret N krople oraz Imupret tabletki drażowane

 


1 CHPL produktu leczniczego Imupret, Imupret N krople
2 Vavilova et al. ,,Effectiveness and tolerability of Tonsilgon N in the treatment of recurrent upper respiratory tract infections in children: a non-interventional study in Russia", Clinical Phytoscience (2016) 2:6;DOI 10.1186/s40816-016-0020-9
3 Popovych V et al. „A randomized, open-label, multicenter, comparative study of therapeutic efficacy, safety and tolerability of BNO 1030 extract, containing marshmallow root, chamomile flowers, horsetail herb, walnut leaves, yarrow herb, oak bark, dandelion herb in the treatment of acute non-bacterial tonsillitis in children aged 6 to 18 years”, Am J Otolaryngol. 2019 Mar - Apr;40(2):265-273